woensdag 7 november 2012

Van vroomheid naar vriendschap

Afgelopen week is het naslagwerk Van vroomheid naar vriendschap op de markt gebracht. Het vuistdikke boek over de Broeders van de Bossche Illustere Lieve Vrouwe Broederschap is het opus magnum van genealoog Dr. Lucas G.C.M. van Dijck en uitgegeven bij de Walburg Pers in Zutphen. 

wapen Willem van Oranje



Het behelst de levensschetsen van 2156 alfabetisch geordende Broeders van 1318 tot heden, daar waar mogelijk in de marge voorzien van een portret en of een familiewapen. Deze familiewapens zijn gedeeltelijk afkomstig uit de drie wapenboeken die de Broederschap rijk is. Eerder in dit blog besteedden wij aandacht aan één van de makers (Job Marten de Lange) van deze bronnen en hun ouderdom (18de eeuw). De wapenboeken staan, evenals de veel oudere ledenlijsten online.

Van Dijck is als oud-redacteur van het gerenommeerde maar helaas ter ziele gegane tijdschrift De Brabantse Leeuw één van de laatste der (publicerende) Mohikanen die van nabij het complexe weefsel van de Meierijse elite op het netvlies heeft. Deze elite was dynamisch, aristocratisch en werd in belangrijke mate gevoed door de verre handel. Die dynamiek is ongetwijfeld er mede de oorzaak van dat mannen en vrouwen van heinde en ver opteerden voor een (buiten) lidmaatschap van deze religieuze (sinds 1642 katholieke en reformatorische) sociëteit, waarvan de Mariaverering het fundament was.

Na een korte inleiding over de organisatie van het geheel, begint de lijvige geannoteerde ledenlijst. Het boek is feitelijk een bronbewerking met een genealogisch-heraldische interpretatie. Wie de diepere historische lagen van de geschiedenis van de broederschap zélf wil kennen, kan het beste het boek "De Bossche Optimaten" ter hand nemen, het proefschrift van dezelfde auteur uit 1973 (als deel XXVII verwerkt in de reeks ‘Bijdragen tot de geschiedenis van het Zuiden van Nederland’). Dít boek telt 880 pagina's en heeft een zeer verzorgde lay-out. Echter, wat de beeldredactie betreft, had de auteur onzes inziens beter ondersteund moeten worden door de uitgever of anderen, de foto's zijn hier en daar aan de donkere of vage kant. Desalniettemin imponeert de volledigheid, die voor een groot deel gebaseerd is op wat al eerder gepubliceerd is in onder andere Taxandria, De Brabantsche Leeuw, de Nederlandsche Leeuw het Nederland's Adelsboek en Nederland's Patriciaat.

J. Bosch, Broeder, overl. 1516
Dát de ILV Broederschap een uitgelezen elite-gezelschap was (en is), is onderkend, maar het is - ook volgens Van Dijck zelf - aan anderen om in de toekomst nadere interpretaties en aanvullingen te maken van de bronnen en op zijn boek. Zo zegt hij keuzes te hebben gemaakt rondom een aantal middeleeuwse aanzienlijke dan wel adellijke geslachten zoals Back, Buck, Coptyten, Van Erp, Van Eijck, Monicx en (de) Rover. Het zou te tijdrovend zijn om binnen het kader van deze bronbewerking deze families uit te benen. Bij ons duikt de vraag op of er in 1318 naast deze elite ook de middenklasse participeerde? Zo ja, wat was de anatomie van die sociale geledingen en in hoeverre werkte de ILV Broederschap als een spil in binnen het o zo sociaal dynamische Den Bosch? Van Dijcks bewerking van deze seriële bron heeft in ieder geval een stevige basis gelegd om in de toekomst verdere antwoorden op deze en andere vragen te vinden. In ons aanstaande nummer van Genealogie interviewen wij Van Dijck over zijn onderzoekservaringen in de Brabantse bronnen.



Dr. Lucas G.C.M. van Dijck, Van vroomheid naar vriendschap. Biografie van de Illustre Lieve Vrouwebroederschap te ’s-Hertogenbosch, 1318-2012, Walburgpers (Zutphen 2012), 896 pag.'s, geïll., kleur, gebonden, ISBN 9789057308345, prijs €149,- .

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen